ماتناداران ایروان

معرفی ماتناداران ایروان

کلمه ماتناداران که از زبان ارمنی ترجمه شده است به معنای «مکانی برای نگهداری نسخه‌های خطی» است. موزه ماتناداران یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های نسخه‌های خطی قدیمی جهان را در خود جای‌داده است. این مجموعه شامل حدود ۱۷ هزار نسخه خطی در موضوعاتی مانند تاریخ، جغرافیا، فلسفه و دیگر علوم است. این نسخه‌ها به زبان‌های مختلف باستانی از جمله ارمنی، یونانی، عربی، فارسی و دیگر زبان‌ها نوشته شده‌اند. بسیاری از این اطلاعات تاریخی مهم تنها به دلیل ترجمه شدن به زبان ارمنی در قرون‌وسطی حفظ شده‌اند. در کنار این مجموعه، موزه‌ای نیز وجود دارد که هر ساله پذیرای بازدیدکنندگان و مسافران تور ارمنستان است.

• ساعات کاری: ۱۰  صبح تا ۵ بعدازظهر
• روزهای تعطیل: دوشنبه‌ها، یکشنبه‌ها و تعطیلات رسمی
• هزینه ورودی: ۱۵۰۰ درام

تاریخچه موزه ماتناداران

ماتناداران فقط یک کتابخانه قدیمی نیست، بلکه یکی از جاهای دیدنی ارمنستان به شمار می‌آید. این مکان در قرن پنجم تأسیس شد و با جمع‌آوری هزاران نسخه خطی به بزرگ‌ترین مجموعه نسخه‌های خطی دنیا تبدیل شد. این کتابخانه در طول زمان با چالش‌هایی مانند جنگ جهانی اول و نسل‌کشی ارمنی‌ها روبه‌رو شد، اما با تلاش‌های جاثلیق ارمنی و برخی افراد فداکار، بسیاری از آثار آن حفظ شد. در دوران حکمرانی روسیه و شوروی، ماتناداران به یک مرکز تحقیقاتی تبدیل شد که در آن نسخه‌های خطی ترمیم و بررسی می‌شدند.

معماری موزه ماتناداران

ماتناداران یکی از جاهای دیدنی ایروان است و به‌عنوان یک بنای یادبود ملی در ارمنستان شناخته می‌شود. این مجموعه از سنگ بازالت خاکستری ساخته شده و با الهام از معماری سنتی ارمنی طراحی شده است. ساختمان موزه  به سبک معماری سنتی ارمنی طراحی شده است. در نمای بیرونی آن، مجسمه‌هایی از شخصیت‌های بزرگ علمی و فرهنگی ارمنستان دیده می‌شود. در ورودی موزه نیز مجسمه مسروپ ماشتوتس، فیلسوف، پژوهشگر و خالق الفبای ارمنی قرار دارد.
داخل ساختمان هم دیوارها با نقاشی‌هایی پر شده که صنایع‌دستی، سنت‌های مذهبی و لحظات مهم زندگی ارمنستان را نشان می‌دهد. موزه ماتناداران یک ساختمان جدید هم دارد که به‌تازگی ساخته شده است. این ساختمان پنج‌طبقه دارد و سه برابر بزرگ‌تر از ساختمان قدیمی است. این بنا مجهز به یک آزمایشگاه پیشرفته است که در آن نسخه‌های خطی حفظ، مرمت و دیجیتالی می‌شوند. ساختمان جدید را به‌گونه‌ای طراحی شده است که با ساختمان قدیمی رقابت نکند، بلکه ادامه‌ای از آن باشد. 

بخش های مختلف ماتناداران ایروان

• سالن اصلی موزه ماتناداران: به آثار علمی و فلسفی ارمنی‌ها می‌پردازد و سهم آن‌ها در علم و فرهنگ قرون وسطی نشان می‌دهد.
• سالن نسخ خطی آرتساخ: این سالن آثار مهمی از مکتب آرتساخ و نسخه‌های تاریخی مرتبط با فرهنگ و تاریخ ارمنیان را از کیلیکیه، کریمه و قسطنطنیه نمایش می‌دهد.
• سالن نسخ خطی شرقی: در این سالن، اسناد ارزشمند به زبان‌های مختلف از جمله فارسی، عربی، عثمانی، افغانی و ازبکی  به نمایش گذاشته می‌شود که بیشتر آنها در زمینه‌های مذهبی و پزشکی هستند و مسیر پیشرفت علم در گذشته را نشان می‌دهند.
• سالن متون پزشکی قرون وسطی: این بخش به نمایش نسخه‌های خطی پزشکی قرون‌وسطی اختصاص دارد که شامل درمان‌های سنتی و روش‌های پزشکی آن زمان است. در این سالن می‌توان نسخه‌های خطی فسیل‌شده مربوط به قرن پنجم میلادی را مشاهده کرد. یکی از جذاب‌ترین آثار این سالن، نسخه‌ای است که در قرن هفتم دفن شده و پس از قرن‌ها از زیر خاک بیرون آورده شده است.
• کتاب‌های مقدس نادر: در گالری‌های طبقه دوم، نسخه‌های دست‌نویس نادر انجیل که با نقره پوشانده شده‌اند نگهداری می‌شود و یکی از این آثار، انجیل شوریشکان است که در سنت ارمنی جایگاهی ویژه دارد.
• سالن مجازی ماتناداران: این بخش از موزه به بازدیدکنندگان این امکان را می‌دهد که مستندهایی درباره تاریخ و الفبای ارمنی، تحقیقات جاری در ماتناداران و برنامه‌های تلویزیونی بین‌المللی مرتبط با این موسسه را مشاهده کنند. 
• اکسیر سلطنتی و داروسازی ارمنی: در طبقه همکف ماتناداران، فرصتی نادر برای مسافران تور ایروان فراهم شده تا «اکسیر سلطنتی» را خریداری کنند. این معجون دارویی با استفاده از دانش پزشکی سنتی ارمنی ساخته شده و در گذشته برای حفظ سلامت و جوانی پادشاهان و اشراف مورد استفاده قرار می‌گرفت.

آثار ماتناداران

از مهم‌ترین آثار نگهداری‌شده در ماتناداران می‌توان به قدیمی‌ترین نسخه خطی شناخته‌شده ارمنستان مربوط به سال ۹۷۱ میلادی، کتاب مراثی گریگور نارکاتسی از سال ۱۱۷۳ میلادی و انجیل لازاریان مربوط به سال ۸۸۷ میلادی اشاره کرد. همچنین، این مجموعه شامل بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین نسخه‌های خطی جهان است. بزرگ‌ترین نسخه خطی آن مجموعه منتخب خطبه‌ها و موعظه‌ها از سال ۱۲۰۲ است که هر صفحه آن از پوست گوساله ساخته شده و کوچک‌ترین آن یک تقویم توضیحی مربوط به قرن پانزدهم است که تنها ۱۹ گرم وزن دارد.

فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی ماتناداران

با بازدید از موزه ماتناداران ایروان در سفر به ارمنستان می‌توانید در برنامه‌های آموزشی و فرهنگی مختلف شرکت کنید و با تاریخ و فرهنگ ارمنی بیشتر آشنا شوید.

• کارگاه خوشنویسی: با تکنیک‌های هنر خوشنویسی ارمنی آشنا شوید.
• کلاس هنر تذهیب قرون‌وسطی: فرصتی است تا با دنیای زیبای نقاشی مینیاتور و تذهیب ارمنی آشنا شوید و روش‌ها و تکنیک‌های ظریف تذهیب‌های تاریخی را یاد بگیرید.
• تجربه تحقیقات بایگانی: در تحقیقات بایگانی شرکت کنید و با اسناد تاریخی و نسخه‌های خطی ارمنی آشنا شوید.
• تور نمایشگاهی کتاب ارمنی در گذر زمان: این تور تخصصی شما را با تاریخ تکامل کتاب ارمنی از نسخه‌های خطی اولیه تا ظهور چاپ آشنا می‌کند.
• روز میراث خانوادگی: یک روز سرگرم‌کننده برای خانواده‌ها است که در کارگاه‌ها و جلسات قصه‌گویی با تاریخ ارمنستان آشنا می‌شوند. 
• تور عکاسی ثبت قرن‌ها: با شرکت در تور عکاسی می‌توانید از داخل موزه عکاسی کنید.
• بحث‌های عصرانه ادبی: در بحث‌های ادبی شرکت کنید و آثار ادبی ارمنی و تأثیر آن‌ها در تاریخ و فرهنگ ارمنستان را بررسی کنید.
• نقشه‌نگاری باستانی را کشف کنید: این تور به بررسی نقشه‌های باستانی و اهمیت آن‌ها در تاریخ ارمنستان و جهان می‌پردازد.
• بررسی ادبیات نسل‌کشی ارمنیان: این فعالیت تأثیرات نسل‌کشی ارمنی‌ها بر جامعه و دیاسپورای ارمنی را از طریق ادبیات و خاطرات شاهدان عینی بررسی می‌کند.

ماتناداران ایروان کجاست؟

ماتناداران در دامنه تپه‌ای کوچک در حاشیه شمالی خیابان ماشتوتس، عریض‌ترین جاده در مرکز ایروان واقع شده است. 

• آدرس: خیابان مسروپ ماشتوتس، پلاک ۵۳، ایروان، ارمنستان

مسیر رفتن به ماتناداران ایروان

برای رفتن به موزه ماتناداران می‌توانید از روش‌های زیر استفاده کنید:

• رفتن به ماتناداران با اتوبوس: به دنبال اتوبوس یا مینی‌بوس‌هایی باشید که به سمت خیابان مشتوتس می‌روند. 
• رفتن به ماتناداران با مترو: در ایستگاه «مارشال باغرامیان» پیاده شوید، از آنجا تا ماتناداران تقریباً ۱۰ دقیقه پیاده‌روی خواهید داشت.

جاهای دیدنی نزدیک ماتناداران ایروان

• میدان جمهوری با فاصله‌ای حدود ۱۱ دقیقه رانندگی
• کاساکاد با فاصله‌ای حدود ۱۱ دقیقه رانندگی
• مجتمع یادبود نسل‌کشی ارمنی‌ها در فاصله ۱۸ دقیقه رانندگی
• بازار ورنیساژ در فاصله ۱۳ دقیقه رانندگی

هتل های نزدیک ماتناداران ایروان

• هتل رادیسون بلو در فاصله‌ای حدود ۲۰ دقیقه پیاده‌روی  و ۸ دقیقه رانندگی
• هتل ایمپریال پالاس در فاصله‌ای حدود ۶ دقیقه پیاده‌روی
• هتل رویال پلازا در فاصله‌ای حدود ۲۰ دقیقه پیاده‌روی  و ۵ دقیقه رانندگی

رستوران های نزدیک ماتناداران ایروان

• رستوران اروپایی Terra در فاصله‌ای حدود ۱۰ دقیقه پیاده‌روی
• رستوران Tavern Yerevan در فاصله‌ای حدود ۱۰ دقیقه رانندگی
• رستوران هندی  Mehak در فاصله‌ای حدود ۹ دقیقه پیاده‌روی 

 سخن پایانی

موزه ماتناداران ایروان یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های نسخه‌های خطی قدیمی جهان است که بیش از ۱۷۰۰۰ نسخه خطی از موضوعات مختلفی مانند تاریخ، جغرافیا، فلسفه و دیگر علوم در آن نگهداری می‌شود. این نسخه‌ها به زبان‌های باستانی نظیر ارمنی، یونانی، عربی، فارسی و غیره نوشته شده‌اند. موزه ماتناداران با معماری سنتی ارمنی طراحی شده و در نمای آن مجسمه چهره‌های فرهنگی ارمنستان بکار رفته است. سالن‌های مختلف موزه شامل آثار علمی، فلسفی، پزشکی و نسخه‌های خطی نادر از جمله انجیل شوریشکان است که جایگاه ویژه‌ای در سنت ارمنی دارد. علاوه بر نمایشگاه‌های دائمی، موزه ماتناداران فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی متعددی همچون کارگاه‌های خوشنویسی، هنر تذهیب و تورهای تخصصی را برای علاقه‌مندان به تاریخ و هنر ارمنی برگزار می‌کند.